وقتی شاه نقاش بود و تصویر خودش را نقاشی می کرد؛ آنچه که تاریخ کمتر روایت کرده است+عکس

نقاشی ناصر الدین شاه: اسناد و شواهد تاریخی نشان می‌دهد که ناصرالدین‌شاه قاجار، یکی از مشهورترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین پادشاهان ایران، از همان سال‌های کودکی و نوجوانی دلبستگی عمیقی به هنر داشته است؛ علاقه‌ای که تنها به تماشا یا حمایت از هنرمندان محدود نمی‌شد، بلکه خود او نیز به‌طور مستقیم به خلق آثار هنری، به‌ویژه نقاشی، می‌پرداخت.

نقاشی ناصر الدین شاه

این ویژگی، تصویری متفاوت از پادشاهی ارائه می‌دهد که اغلب در روایت‌های تاریخی با سیاست، قدرت و سفرهای فرنگ شناخته می‌شود، اما در پس این چهره رسمی، روحی حساس و هنردوست نیز وجود داشت.

نقاشی‌هایی که از دوران ولیعهدی ناصرالدین‌شاه برجای مانده، نشان‌دهنده توجه جدی او به جزئیات، ترکیب‌بندی و ثبت لحظات روزمره زندگی است. این آثار نه‌تنها تمرین‌هایی ساده یا سرگرمی‌های کودکانه نیستند، بلکه اسنادی بصری به‌شمار می‌آیند که بخشی از زندگی درباری و فضای آموزشی ولیعهد قاجار را به تصویر می‌کشند.

یکی از این نقاشی‌ها که در دوران ولیعهدی او در تبریز خلق شده، صحنه‌ای از درس خواندن را نشان می‌دهد؛ تصویری صمیمی و انسانی از ولیعهد جوان در کنار معلم خود. اهمیت این اثر تنها در ارزش هنری آن نیست، بلکه در توضیحی است که خود ناصرالدین‌شاه با دستخط خویش در کنار نقاشی نوشته است؛ توضیحی که نشان از نگاه دقیق و ذهن مستندساز او دارد:

«درس خواندن در ایام ولیعهدی ماست. [نفر سمت راست]: ولیعهد، [نفر وسط]: حاج ملا محمود معلم، [نفر سمت چپ]: میراخور.»

این توضیح کوتاه اما ارزشمند، نشان می‌دهد که او نه‌تنها نقاشی می‌کرد، بلکه به ثبت و مستندسازی لحظات نیز اهمیت می‌داد؛ ویژگی‌ای که بعدها در علاقه شدید او به عکاسی نیز نمود پیدا کرد. ناصرالدین‌شاه یکی از نخستین پادشاهان ایرانی بود که به‌طور جدی به عکاسی پرداخت و حتی خود به گرفتن عکس مشغول می‌شد، تا جایی که مجموعه‌ای کم‌نظیر از تصاویر دوره قاجار به نام او ثبت شده است.

علاقه هنری ناصرالدین‌شاه را می‌توان بخشی از شخصیت پیچیده او دانست؛ شخصیتی که در کنار قدرت سیاسی، به زیبایی، ثبت واقعیت و خلق تصویر نیز توجه داشت. این نقاشی‌های به‌جا مانده از دوران نوجوانی او، نه‌تنها نشان‌دهنده استعداد فردی یک ولیعهد جوان است، بلکه پنجره‌ای نادر به زندگی خصوصی و شکل‌گیری ذهن یکی از مهم‌ترین پادشاهان تاریخ معاصر ایران می‌گشاید.

شاید کمتر کسی تصور کند که پادشاهی که دهه‌ها بر ایران حکومت کرد، روزگاری نوجوانی بوده که با قلم و کاغذ، معلم خود را به تصویر می‌کشیده است؛ اما همین آثار کوچک، امروز به اسناد ارزشمندی تبدیل شده‌اند که نشان می‌دهند ناصرالدین‌شاه، پیش از آنکه یک شاه باشد، یک هنردوست و حتی یک هنرمند بوده است.